Παθολογία, Υγεία

Αντιβιοτικά – πότε χρειάζονται και πότε όχι


Γούτου Μαρία

Ειδικός Παθολόγος

Η Γούτου Μαρία είναι Ειδικός Παθολόγος και διατηρεί ιδιωτικό ιατρείο στη Λάρισα. Είναι πτυχιούχος της Ιατρικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και αριστούχος Διδάκτωρ Ιατρικής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. 

Email: mgoutou@gmail.com


Η αντίσταση στα αντιβιοτικά είναι ένα από τα πιο σοβαρά προβλήματα δημόσιας υγείας και απειλεί να επιστρέψει την ανθρωπότητα στην εποχή όπου απλές βακτηριακές λοιμώξεις ήταν πολύ συχνά θανατηφόρες. Με τη σωστή χρήση και συνταγογράφηση των φαρμάκων αυτών, προστατεύουμε τους ασθενείς από σοβαρές βλάβες και πολεμάμε τη μικροβιακή αντοχή.

 

Τί είναι τα αντιβιοτικά;

Τα αντιβιοτικά είναι φάρμακα που καταπολεμούν τις λοιμώξεις που προκαλούνται από βακτήρια και δρουν είτε σκοτώνοντάς τα (βακτηριοκτόνα) είτε αναστέλλοντας τον πολλαπλασιασμό τους (βακτηριοστατικά).

Τα βακτήρια είναι μικρόβια που ζουν παντού στο περιβάλλον καθώς και μέσα στο σώμα μας. Στην πλειονότητά τους είναι αβλαβή, μερικά όμως από αυτά προκαλούν λοιμώξεις, όπως η στρεπτοκοκκική φαρυγγοαμυγδαλίτιδα.

 

Τι θεραπεύουν τα αντιβιοτικά;

Τα αντιβιοτικά θεραπεύουν ΜΟΝΟ συγκεκριμένες βακτηριακές λοιμώξεις όπως:

-Στρεπτοκοκκική φαρυγγοαμυγδαλίτιδα

-Κοκκύτης

-Ουρολοιμώξεις

-Βακτηριακή πνευμονία

Επίσης χρησιμοποιούνται σε απειλητικές για τη ζωή καταστάσεις όπως είναι η σήψη, μια πολύ έντονη αντίδραση του οργανισμού σε κάποια λοίμωξη.

 

Τι δεν θεραπεύουν τα αντιβιοτικά;

Τα αντιβιοτικά δεν έχουν απολύτως καμία δράση στους ιούς, όπως εκείνους που προκαλούν:

-τις ρινίτιδες και τα κρυολογήματα

-ιώσεις όπως η COVID-19

-τη γρίπη

-τις περισσότερες φαρυγγίτιδες

-τις περισσότερες βρογχίτιδες

Επίσης τα αντιβιοτικά δεν χρειάζονται σε αρκετές περιπτώσεις παραρρινικολπίτιδας (ιγμορίτιδας) και ωτίτιδας, γιατί οι καταστάσεις αυτές συχνά αυτοϊώνται χωρίς αντιβίωση.

 

 

Ποιες είναι οι παρενέργειες (ανεπιθύμητες ενέργειες) των αντιβιοτικών;

Κάθε φορά που χρησιμοποιούνται τα αντιβιοτικά, μπορούν να προκαλέσουν ανεπιθύμητες ενέργειες. Οι συνήθεις παρενέργειες ποικίλλουν από ήπιες έως πολύ σοβαρές και περιλαμβάνουν:

-Εξάνθημα

-Ναυτία

-Διάρροια

-Μυκητιάσεις

 

Στις πιο σοβαρές ανεπιθύμητες αντιδράσεις συμπεριλαμβάνονται:

-Η λοίμωξη από C. difficile, που μπορεί να προκαλέσει σοβαρή κολίτιδα και θάνατο

-Σοβαρές, θανατηφόρες αλλεργικές αντιδράσεις

-Λοιμώξεις από ανθεκτικά βακτήρια

 

Γιατί είναι σημαντικό να παίρνουμε αντιβιοτικά μόνο όταν χρειάζεται;

Τα αντιβιοτικά είναι πολύ σημαντικά στην αντιμετώπιση των λοιμώξεων και έχουν σώσει αμέτρητες ζωές. Όμως, κάθε φορά που χρησιμοποιούνται, συνεισφέρουν στην ανάπτυξη μικροβιακής αντοχής, που είναι μία από τις πιο σοβαρές απειλές της υγείας όλων μας. Όταν η χρήση τους είναι επιβεβλημένη, φυσικά το όφελος υπερβαίνει τον κίνδυνο της πρόκλησης μικροβιακής αντοχής. Όμως η αλόγιστη και άσκοπη χρήση τους θέτει σε κίνδυνο τη χρησιμότητα των σπουδαίων αυτών φαρμάκων, ουσιαστικά αχρηστεύοντάς τα. Γι αυτό είναι σημαντικό να χρησιμοποιούμε αντιβιοτικά ΜΟΝΟ όταν πραγματικά χρειάζονται. Έτσι θα προστατευτούμε από τους κινδύνους της αλόγιστης χρήσης τους και θα πολεμήσουμε την μικροβιακή αντοχή.

 

Άσκοπη και κακή χρήση των αντιβιοτικών

Άσκοπη είναι η χρήση τους για καταστάσεις όπως οι ιώσεις, η γρίπη και τα κρυολογήματα. Κακή χρήση των αντιβιοτικών συμβαίνει όταν ένας άνθρωπος λαμβάνει

-λάθος αντιβιοτικό

-λάθος δόση αντιβιοτικού

-λάθος διάρκεια θεραπείας

 

Ένα παράδειγμα άσκοπης και κακής χρήσης της αντιβίωσης: Ένας ασθενής έχει πονόλαιμο. Αγοράζει μόνος του και λαμβάνει πενικιλλίνη, όχι όμως στη σωστή δόση για να σκοτώσει τους παθογόνους στρεπτόκοκκους αλλά σε ικανή δόση για να τους κάνει ανθεκτικούς στην πενικιλλίνη. Μετά από 2-3 μέρες, μόλις αισθανθεί καλύτερα, διακόπτει την αγωγή. Η σύζυγός του λίγες εβδομάδες μετά παθαίνει πνευμονία και της χορηγείται θεραπεία με πενικιλλίνη. Εφόσον οι στρεπτόκοκκοι είναι ήδη ανθεκτικοί στην πενικιλλίνη η θεραπεία αποτυγχάνει  και η σύζυγος πεθαίνει.

 

Συμβουλές για ορθολογική χρήση των αντιβιοτικών:

  • Χρησιμοποιείτε αντιβιοτικά μόνο όταν σας συνταγογραφηθούν από ιατρό και ποτέ από μόνοι σας
  • Μην απαιτείτε αντιβιώσεις, αν ο ιατρός σας κρίνει ότι δεν χρειάζονται
  • Ποτέ μην παίρνετε αντιβιώσεις για “να προλάβετε” τις επιπλοκές
  • Ακολουθείτε πάντα τις ιατρικές οδηγίες όταν λαμβάνετε αντιβιοτικά
  • Ποτέ μην μοιράζεστε αντιβιοτικά με άλλους και μην χρησιμοποιείτε από μόνοι σας αντιβιώσεις που σας έχουν περισσέψει
  • Αποτρέψτε τις λοιμώξεις πλένοντας τα χέρια σας, προετοιμάζοντας σωστά το φαγητό σας, αποφεύγοντας άρρωστους ανθρώπους και τηρώντας το πρόγραμμα εμβολιασμών για την ηλικία σας.